Hervorming Vlaamse woonbeleid: 50.000 extra sociale woningen op komst

Nieuw bindend sociaal objectief tot 2042

De meest ingrijpende wijziging betreft de invoering van een nieuw bindend sociaal objectief (BSO) voor de periode 2026-2042. Het decreet legt vast dat het bestaande sociaal woonaanbod moet worden uitgebreid met 50.000 bijkomende sociale huurwoningen tegen uiterlijk 31 december 2042 (artikel 2.23, §1 VCW).

Deze doelstelling is ingegeven door een blijvende en zelfs toenemende nood aan betaalbare woningen. De wachtlijsten voor sociale huurwoningen blijven hoog en tonen aan dat vraag en aanbod nog steeds onvoldoende op elkaar zijn afgestemd. Met de nieuwe beleidsdoelstelling wil de Vlaamse overheid een antwoord bieden op deze problematiek.

De realisatie van deze bijkomende woningen gebeurt niet centraal, maar wordt vertaald naar concrete doelstellingen per gemeente. Daarbij wordt rekening gehouden met onder meer bevolkingsprognoses, het bestaande aandeel sociale woningen en de lokale woonnoden. Gemeenten krijgen dus een duidelijke, maar gedifferentieerde opdracht.

Meer flexibiliteit, maar ook meer verantwoordelijkheid voor lokale besturen

Het decreet geeft lokale besturen en woonmaatschappijen ook wat meer beleidsruimte bij de realisatie van hun sociale woonopdracht. Zo kunnen zij afspraken maken over waar en door wie bijkomende sociale woningen worden gerealiseerd via een driepartijenovereenkomst, mits bekrachtiging door de Vlaamse regering.

Tegelijk wordt de opvolging van het bindend sociaal objectief versterkt. Gemeenten die hun eerdere BSO-doelstellingen niet hebben gehaald, moeten hun achterstand alsnog wegwerken via een afzonderlijke inhaalbeweging. Daarnaast wordt voor alle gemeenten via driejaarlijkse voortgangstoetsen nagegaan of zij voldoende inspanningen leveren om hun doelstellingen tijdig te realiseren. Gemeenten die kennelijk tekortschieten, kunnen financieel worden gesanctioneerd via een bijdrage aan de financiering van huurpremies.

Nieuwe accenten in het woonbeleid

Naast de nieuwe BSO-doelstellingen bevat het decreet ook andere relevante wijzigingen. Zo wordt de subsidie voor noodwoningen structureel verankerd. Gemeenten zullen daardoor niet langer afhankelijk zijn van tijdelijke projectoproepen, maar kunnen op permanente basis steun aanvragen voor het bouwen, kopen of renoveren van noodwoningen.

Ook de regelgeving rond geconventioneerde verhuur wordt aangepast. Voortaan kunnen meerdere private initiatiefnemers samen een subsidieaanvraag indienen, wat schaalvoordelen en samenwerking kan stimuleren. Daarnaast wordt verduidelijkt dat de herinvesteringsplicht enkel geldt voor woonmaatschappijen en de Vlaamse Maatschappij voor Sociaal Wonen.

Verder wordt expliciet bepaald dat de bouwtechnische normen voor sociale huisvesting ook van toepassing zijn op studentenkamers. Bovendien kunnen voortaan ook syndici een kotlabel aanvragen.

Daarnaast voorziet het decreet in afwijkingsmogelijkheden op minimale energienormen voor beschermd of geïnventariseerd erfgoed, wanneer energierenovaties de erfgoedwaarde zouden aantasten.

Tot slot wordt voorzien in een automatische overdracht van bepaalde rechten (zoals voorkoop- en wederinkooprechten) naar de bevoegde woonmaatschappij wanneer onroerende goederen van werkingsgebied veranderen. Hiermee wordt de eerdere regeling uit het decreet van 9 juli 2021 ‘houdende wijziging van diverse decreten met betrekking tot wonen’ gewijzigd.

Met dit wijzigingsdecreet zet Vlaanderen duidelijk in op een verdere uitbreiding van het sociaal woonaanbod en een versterkte rol voor lokale besturen en woonmaatschappijen. De nieuwe regeling brengt niet alleen bijkomende kansen met zich mee, maar legt ook duidelijke verantwoordelijkheden bij gemeenten en andere actoren binnen het woonbeleid.

Heeft u vragen over de impact van deze hervorming op uw organisatie of projecten? Ons Team Real Estate adviseert u graag verder.