Het Grondwettelijk Hof is van oordeel dat bouwprojecten die uitgaan van lokale besturen, en die een wezenlijke impact op het milieu kunnen hebben, niet langer door die besturen zélf beoordeeld mogen worden. Hierdoor worden niet alleen lopende en toekomstige bouwprojecten op de helling gezet, maar het brengt ook reeds verleende vergunningen in gevaar.

In Vlaanderen worden bouwprojecten getoetst op hun milieugevolgen. In heel wat gevallen zal een bouwaanvraag dan ook door de aanvrager moeten voorzien worden van een nota die deze gevolgen in kaart brengt (project-MER-screeningsnota). Deze nota bepaalt meteen ook of een zogenaamd milieueffectrapport (MER) nodig is, zijnde een uitgebreid deskundig rapport over de milieugevolgen.
Het is in eerste instantie de gemeentelijke of provinciale omgevingsambtenaar die deze screening beoordeelt, en die dus beslist of een bouwaanvraag al dan niet moet voorzien worden van zo’n screeningsnota of MER. Dikwijls zal dit voor grotere bouw- of infrastructuurprojecten weliswaar het geval zijn.
Lange tijd werd ervan uitgegaan dat wanneer een bouwaanvraag voorzien wordt van een MER, en die aanvraag uitgaat van een lokaal bestuur, dan mag datzelfde bestuur hierover niet oordelen (aldus artikel 15/1 van het Omgevingsvergunningsdecreet). In dat geval moet een hogere overheid de beslissing nemen: voor gemeentelijke projecten is dat de deputatie van de provincie, en voor provinciale projecten beslist de Vlaamse Regering.
Recent oordeelde de Raad voor Vergunningsbetwistingen echter dat een omgevingsambtenaar onvoldoende onafhankelijk is om neutraal te kunnen oordelen bij projecten waarbij het eigen bestuur partij is. Volgens de Raad geldt de regeling uit artikel 15/1 van het Omgevingsvergunningsdecreet met andere woorden ook voor aanvragen die alleen voorzien zijn van een project-MER-screeningsnota. Ook die aanvragen dienen dus door een hogere overheid te worden beoordeeld. Hiervoor baseerde de Raad zich onder meer op de Europese MER-richtlijn, die expliciet vereist dat ambtenaren die betrokken zijn bij de beoordeling van milieugevolgen vrij zijn van belangenconflicten en hun taak objectief kunnen uitoefenen – de zgn. ‘no conflict of interest’-regel.
Als reactie op dit arrest van de Raad besloot de Vlaamse Regering om bij (nood)decreet van 19 april 2024 te bepalen dat wanneer een lokaal bestuur zelf een project indient, en de aanvraag louter voorzien wordt van een project-MER-screeningsnota, de beoordeling ervan toch intern kan gebeuren door de lokale omgevingsambtenaar – artikel 5 van dit decreet.
Nadat echter ook reeds het Hof van Justitie van de Europese Unie de zienswijze van de Raad voor Vergunningsbetwistingen deelde, bevestigt het Grondwettelijk Hof nu bij arrest van 18 september 2025 dat de regeling uit artikel 5 van het nooddecreet onvoldoende waarborgen biedt voor de vereiste onafhankelijkheid. Volgens het Hof moet een omgevingsambtenaar daadwerkelijk autonoom kunnen functioneren, wat met name inhoudt dat hij beschikt over eigen administratieve middelen en personeel. Het Grondwettelijk Hof vernietigde dan ook artikel 5.
Bijgevolg zijn lokale besturen niet langer bevoegd om te beslissen over hun eigen projecten waarvoor een project-MER-screeningsnota vereist is (wat de bulk uitmaakt van hun projecten). Ook deze zullen voortaan door een hogere overheid moeten beoordeeld worden. Hierbij komen overigens niet alleen de projecten van lokale besturen zélf in het vizier, maar mogelijk ook de projecten die uitgaan van nauw verbonden instanties, zoals bijvoorbeeld de autonome gemeentebedrijven. De impact valt dan ook niet te onderschatten.
De Vlaamse Regering had nog verzocht om de gevolgen van de vernietigde bepaling tijdelijk in stand te houden, uit vrees voor rechtsonzekerheid. Aangezien artikel 5 echter in strijd met het Unierecht werd bevonden, heeft het Hof dit verzoek afgewezen. Wel laat het Hof de deur op een kier: zo wijst het erop dat de Raad voor Vergunningsbetwistingen in uitzonderlijke gevallen kan beslissen om de rechtsgevolgen van reeds verleende vergunningen tijdelijk te behouden, bijvoorbeeld ter voorkoming van een juridisch vacuüm.
Voor al uw verdere vragen of bijstand omtrent het omgevingsrecht kan u terecht bij Andersen in Belgium (team real estate).
Matias Osorio Olivera
Ik zoek een expert in

18.11.2026
•Vastgoed, Huur en Mede-eigendom, Ruimtelijke Ordening en Milieu, Andersen in Belgium
Een voorafgaande vergunning voor kortetermijnverhuur is niet in strijd met het Europese recht, maar alleen als ze echt nodig is en de procedure de exploitant voldoende waarborgen biedt. Dat oordeelt het Hof van Justitie (HvJ) op 22 oktober 2026 in de zaak Smartflats. Of het Brusselse stelsel die toets doorstaat, moet het hof van beroep te Brussel nu beoordelen. Intussen staat vanaf 1 januari 2027 een soepelere regeling klaar.

05.11.2026
•Vastgoed, Huur en Mede-eigendom, Andersen in Belgium
Duurzaam, groen, energiezuinig of zelfs klimaatneutraal: in vastgoedcommunicatie zijn het vertrouwde begrippen. Sinds eind september is de speelruimte om zulke claims te gebruiken echter een stuk kleiner. Nieuwe regels moeten consumenten beter beschermen tegen misleidende milieuclaims. Dit is het signaal om commerciële communicatie veel preciezer te maken.

05.11.2026
•Arbeidsrecht en Sociale Zekerheidsrecht, Andersen in Belgium
Werkgevers moeten ervoor zorgen dat hun interne beleid is bijgewerkt conform de Belgische wet op particulier onderzoek en zich voorbereiden op een strengere tijdregistratieplicht.

03.11.2026
•Fiscaal recht, Andersen in Belgium
In zijn arrest van 18 juni 2026 spreekt het Hof van Cassatie zich uit over een belangrijke vraag met betrekking tot de aftrekbaarheid van kosten voor een ter beschikking gesteld lusthuis: moeten deze kosten beperkt blijven tot het bedrag van het voordeel van alle aard (VAA) dat bij de bedrijfsleider wordt belast? Het Hof beantwoordt deze vraag ontkennend.